Hodowla kóz
Ewy Iżykiewicz-Szemiet
menu
start  |  dziennik  |  o nas  |  hodowla  |   mleko i sery  |  najczęściej zadawane pytania  |  kontakt
najczęściej zadawane pytania

  1. Podstawowe wymagania środowiskowe kóz
    Pomieszczenia:
    Pomieszczenie dla kóz powinno być przestronne (2 -2,5 m2 dla jednej kozy), suche, widne, czyste, z dobrą wentylacją, zabezpieczające zarówno przed mrozem (temperatura nie powina spadać zimą poniżej 8 stopni C). Optymalna temperatura dla kóz to 10-15 stopni C.
    Wybiegi:
    Racjonalnie urządzona koziarnia powinna mieć wybiegi dla zwierząt. Ma to duże znaczenie dla zdrowia i samopoczucia kóz.

  2. Żywienie kóz (dieta dla średniomlecznej kozy)
    W żywieniu kóz mogą być zastosowane różne rodzaje pasz zależnie od sezonu. Latem i jesienią podstawą pożywienia są trawy i zielonki, jednakże powinno się dokarmiać kozy sianem i ziarnem owsa.
    Przykładowa dzienna racja żywieniowa:
    7 kg zielonki, 1 kg siana, 0,4 kg pasz treściwych.
    Zimą i wiosną kozia dieta powinna składać się z 1,5 kg siana, 5 kg okopowych i 0,6 kg pasz treściwych. Należy pamiętać, aby ziemniaki, buraki, marchew, czy brukiew podawane były czyste (bez piachu!) i suche. Nie mogą być przemrożone i nadgniłe.
    Paszę tę podajemy rozdrobnioną z obawy przed zadławieniem się kozy.
    Niezależnie od pory roku kozy powinny mieć stały dostęp do wody (zimą wodę powinno się podgrzewać) oraz otrzymywać sól pastewną w kostkach, a także mieszankę mineralną np. formofos.

  3. Ciąża u kóz trwa około 150 dni (z odchyleniami 146-160). Poprzedzona jest rują występującą najczęściej od końca sierpnia do końca grudnia. Objawami rui są: zaczerwienienie sromu, niepokój kozy, ustawiczne beczenie. Kojarząc pary należy zwrócić uwagę na to, aby jedno z rodziców było rogate. Ciężarna koza wymaga szczególnej troski. Ciąża może być pojedyncza lub mnoga - przeciętnie w naszym klimacie rodzi się od 1 do 3 koźląt.

  4. Poród poprzedzony jest wypływem śluzu z pochwy. Koza jest niespokojna, często kładzie się, wstaje, oddaje mocz i kał. W tym czasie koza "mówi" do swoich dzieci przyjemnie mecząc (urodzone koźlęta poznają swoją matkę po głosie). Poród trwa około 4-5 godzin. Kozy przeważnie nie potrzebują pomocy przy porodzie. Są jednak przypadki, że pomoc ta jest niezbędna. Wówczas proponuję skontaktować się z lekarzem weterynarii. Osoba niedoświadczona może więcej zaszkodzić niż pomóc. Po urodzeniu koźlętom należy przetrzeć okolice nosa i pyszczka, aby umożliwić oddychanie. Powinno się pozostawić je do wylizania przez matkę, jednakże nie wszystkie kozy zdążają z tym zajęciem przed urodzeniem następnego dziecka. Proponuję więc osuszyć je czystym ręcznikiem. Po porodzie kozę należy napoić ciepłą! wodą lub ciepłym! pójłem z wody i otrąb pszennych. Wyparte łożysko należy usunąć, aby koza go nie zjadła. Przed podstawieniem koźląt do ssania wymię kozy należy umyć ciepłą wodą z mydłem, wypłukać i oszuszyć.

  5. Żywienie koźląt. Koźlęta powinny otrzymywać wyłącznie mleko matki, jednakże w przypadku gdy matka nie posiada pokarmu kożlęta karmimy z butelki podgrzanym mlekiem innych kóz, sprawdzając temperaturę metodą na tzw. rękę. W przypadku braku mleka koziego możemy spróbować krowiego, ale z mojego doświadczenia zabieg ten kończy się biegunką. Koźlęta w pierwszych dniach życia wypijają od 0,5 do 1,5 l mleka dziennie. W dkrugim tygodniu dawka ta powiększa się od 2 do 2,5 litra. Przy tradycyjnym odchowie całkowite przejście koźląt na paszę następuje w wieku 12 tygodni.

  6. Pielęgnacja kóz polega na łagodnym ich traktowaniu, pozyskiwaniu ich sympatii poprzez głaskanie, przytulanie itp. Ma to wpływ na temperament, zachowanie z stadzie oraz zapobiega tzw. bodzeniu się kóz. Do zabiegów pielęgnacyjnych należy dbanie o czystość skóry i sierści zwierząt, walka z pasożytami zewnętrznymi (np. wszy, wszoły i wpleszcze) i wewnętrznymi (pasożyty przewodu pokarmowego). Bardzo ważnym zabiegiem pielęgnacyjnym jest dbanie o prawidłowy kształt racic, które należy podcinać. Nieprawidłowy kształt racic ma wpływ na samopoczucie kozy, jej postawę oraz mleczność.

  7. Kozie mleko jest najcenniejszym darem dla człowieka. Spożywać mogą je zarówno zdrowi jak i chorzy ludzie. Wskazane jest dla alergików, osób starszych, osób z zaburzeniami trawienia, przy leczeniu onkologicznym i w wielu innych przypadkach. Przy dojeniu oraz przechowywaniu mleka należy pamiętać o zachowaniu zasad higieny. Smak i zapach mleka zależy od koziej diety, higieny i od tego, czy w stadzie jest kozioł (obecność kozła pogarsza walory smakowe mleka; jest ono gorzkawe, ponieważ koza wytwarza feromony, które odprowadzane są do mleka). Dużym atutem mleka jest jego łatwe przetwarzanie na twarogi. Zrobienie twarogu jest proste i możliwe w warunkach domowych. Sery miękkie i twarde wymagają odpowiednich kultur bakterii, dodania podpuszczki, chłodni do przechowywania i nie polecałabym wykonywać ich samodzielnie.
Powyżej przedstawiłam najbardziej podstawowe informacje związane z hodowlą kóz oraz odpowiedziałam na najczęściej zadawane przez Państwa pytania. Jeżeli chcecie Państwo rozszerzyć swoją wiedzę polecam lekturę książki Romana Kopańskiego "Chów kóz", ewentualnie "Kozy, chów, hodowla i użytkowanie", pracy zbiorowej Bolesława Nowickiego. Pytania Państwa dotyczące opłacalności hodowli, zbytu mleka, nabycia sprzętu lub budowy koziarni pozostaną bez odpowiedzi. Zapraszam do korespondencji osoby, którym moja wiedza może być przydatna.